Gospodarka i energia·L&C/2025/029
Spułki energetyczne – relikt PRL we nowoczesnej Polsce. Czamu wciąŏj tam rządzą „świente świny”?
Swistek · · 3 min czytanio
„świente świny”?
Sektor energetyczny u nos w Polsce je jedyn z ostatnich bastionów starego ustroju. Chociaż przeszły dekady od transformacji, to w wielu państwowych koncernach wciąŏj panuje mentalność jak ze starych czasów: hierarchiczna, zamknionŏ, oparta na ukłodach, nepotyzmie i myśleniu, że „firma naleŏy do swojich”.
Dla zwykłego pracownika to je prosty przekaz, kery wiele z nos słyszoł nie raz:
„Co wolno wojewodzie, to niy tobie smrodzie.”
To zdanie fajnie opisuje realnosć, w kerej zarządy spółek Skarbu Państwa dziołajō ponad standardami, kere same każom przestrzegać pracownikōm.
Polityczne spułki, polityczne ukłody, polityczne wpływy
Kluczowy problem polskiej energetyki je prosty: to niy som prywatne firmy, to som firmy polityczne.
Zarządy czosto powoływane som niy przez rynek, ino przez aktualnie rządzące partie. To znaczy, że:
stanowiska dyrektorskie czosto som efektem lojalności politycznej, niy kompetencji,
„swoi ludzie” obsadzajom kluczowe funkcje,
lokalny struktury tworzą sieć powiązań, do kerej nikt z zewnątrz niy ma dostępu,
krytyczny pracownik staje sie wrogiym systemu.
W takojs realnosci sygnalista – ktoś, co mówi o naruszeniach albo zagrożeniu – niy je traktowany jak porządny obywatel, ino jako zagrożynje dla ukłodu.
Czamu sie czujom bezkarne? Bo majom dojścia wszyndzie
To drôga, równo bolesna prawda.
Spułki energetyczne to wielgachne, państwowe molochy, kere maja realny wpływ na:
lokalne komendy policji,
prokuratury,
samorządy,
media publiczne,
urzędy.
Niy dlatego, że chcom – ino dlatego, że system tako dzioła.
Jak dyrektora powołuje minister, a minister ma wpływ na to, kto kieruje prokuraturą okręgową, to powstaje efekt kaskadowej zależności.
W takim środowisku robotnik, co sie czuje pokrzywdzony, ma małe szanse na sprawiedliwość – bo przeciwko niemu niy stoi firma, ino polityczno-biznesowy ukłód.
Stond sie wziyno określenie, kere wiele robotników używa pół-żartem, pół-serjo:
„Świente świny” – nietykalni, stojońcy ponad prawem.
Zgłaszanie nieprawidłowości? W teorii chrońone. W praktyce – ryzyko.
Polska wprowadziła przepisy ochrany sygnalistów wynikające z dyrektywy UE.
W teorii gwarantuja one:
zakaz odwetu,
prawo do zgłoszenia zewnętrznego,
ochronę przed szkalowanim,
odwrócony ciężar dowodu – to pracodawca ma dowodować, że niy mścił sie na pracowniku.
W praktyce to wyglada ino inaczej.
Zgłosisz nieprawidłowość? Możesz sie spodziewać:
nagłego pogorszynia atmosfery,
przeniesienia na gorsze stanowisko,
szukania „haków”,
zarzutów o nielojalność,
albo wręcz oskarżeń, że chciołes „zniesławić firmę”.
A jak zgłosisz sprawę do prokuratury?
Może cie spotkać umorzenie „z braku znamion”, bez wyjaśnień, bez przesłuchania, bez prawdziwej analizy – bo ukłód sie sam broni.
Jak to dzioła? Mechanizm taki sam od lat
Cała struktura państwowych koncernów dzioła według starego schematu:
Ukłód polityczny powołuje zarząd.
Zarząd robi swojō sieć lojalnych ludzi.
Lojalni ludzie obsadzajom kluczowe stanowiska.
Robotnik, co niy milczy, staje sie problemem.
Problem rozwiązuja poprzez: odsunięcie, dyskredytacje, wyrzucenie.
Organy, kere powinne reagować, czosto milczą.
System sie sam reprodukuje.
I trwa dalej, bo nikt na serio niy chcio by go zmienić.
Prosty robotnik traci, ukłód wygrywo
Najwiykszy dramat tego systemu je to, że:
to robotnik, kere przestrzega prawo, je karany,
to sygnalista traci robote,
to porządni ludzie som niszczeni,
a ci, kere łomajom przepisy, „robia kariery”.
Wiele spraw kończy sie słowami, kere sie mówi z ironią i frustracyjom:
„W Polsce prawo je dla prostego człońka, a bezkarność dla swojich.”
Ce da sie to zmienić?
Jo — ale ino jak:
spułki energetyczne zostaną odpolitycznione,
zarządy będą powoływane za kompetencje,
sygnaliści będą brani poważnie,
prokuratury będą niezależne,
a państwo przestanie dziołać jak prywatny klub władzy.
Dopóki to niy nastąpi, w państwowych spułkach bedzie panowała zasada znana z PRL:
„Kto ma władzę, ten ma racje.”
A prosty robotnik bedzie słyszoł stare, brutalnie trafne przysłowie:
„Co wolno wojewodzie, to niy tobie smrodzie.”