Cień PRL·L&C/2025/027
Ni podoba, to mieszkyjcie pod mostem!
Swistek · · 2 min czytanio
Pokolōnje prziwilejów: kaj część dawnych elit PRL żyjo tukej dzisio bez wysiłku, a młodzi muszōm zaczynać od zera
U nos w Polsce lubjōm powiydōwać, że transformacja 1989 roku była „pokojowym zwyciōstwem wolności”.
To piykna narracja, ale niy pełna.
Bo dlo wielu młodych ludzi to cołko ino inne znaczyło: start we świyncie, kaj inni już mioły wszyjsko, zanim gra sie zaczynōła.
Niy chodzi o wszyjskich staroszych.
Chodzi o tukej część pokolōnija, kere w PRL zdobyła mieszkania, talony, stanowiska, powiązania i prziwileje — i weszła do III RP bez konsekfencyjů, bez rozliczania i bez utraty wpływów.
Pogŏrda misto wsparcia
To, co najbarzij dzieli pokolōnje, to niy pyniondze, ale ton, z kerego część dawnych beneficjentów PRL sie dzisio do młodych odzywajō:
„Jak wam sie niy podoba, to mieszkyjcie pod mostem.”
„Wyprowdźcie sie, jak wam tak źle.”
„My sie poradzili, wy też możecie.”
Tylko że ci, kere tak godajō:
niy płacili za mieszkania cełe życie,
niy konkurowali na wolnym rynku,
niy mioły kredytu na 30 lat,
niy zaczynali w kraju z zachodnimi cenami i wschodnimi pensjami.
Ich dorobek byŏ efekt systemu, a niy gołki gry rynkowej.
Młodzi zas wchodzōm w rzeczywistość, kaj wszyjsko stoji droższy, trōń dłużej i chca skrajnej determinacji.
Dziedziczenie systemu, niy talentōw
W III RP powtarzajōm slogan: „Kajdy ma równe szanse”.
Ale to niy prawda.
Czōść ludziów weszła w nowe czasy z bagażem:
zakładowych mieszkań,
stanołwisk państwowych,
kontaktów i układów,
wiedzy ô nadchodzącej prywatyzacji,
stabilności, kerej młodzi niy mieli nigdy.
PRL nagradzoł lojalnost, niy kompetencyje.
Transformacja nagrodziła pozycję startową, niy pracowitość.
Dlatego jedni dziedziczyli majōtek, a inni — ino rachunkōw.
Kultura kombinocyjŏw — żiwŏ spuścik po PRL
Komunizm nauczyŏ jednego:
kombinowōnie dzioła szybczyj jak uczciwa robota.
Ta mentalność niy zniknōła z koñcem PRL.
Ona sie przeniysła do:
biznesu,
instytucyj publicznych,
polityki,
mediów,
relacyji społecznych.
Wciąż liczō sie to, kogo znōsz, a niy co potrafisz.
Wciąż ważniejsze je „ugrać cołko”, niy budować na lata.
A młodzi? Chca udowadniyc swoja wartōść od zera — w systemie, kerego zasad nikto z nimi niy uzgodniŏ.
Pasożytniczy układ, kerego nigdy niy upadł
To niy kwestia wieku, ino mechanizmu, kerej ocalał po PRL.
Życie ze starych prziwilejōw
Stanołwiska, rady nadzorcze, przejęte majōtki, znajomości do końca życia — to fundament, na kerej czōść ludziów funkcjonujō do dzisio.
Kontrola narracyji
Tyni sami ludzio powtarzajōm młodym:
„Wy macie wszyjsko podane pod nos.”
Kym tymczasem sami mioły dostep do rzeczy, kere by młodym dzisio były niy do osiągniō, nawet przy wielkim wysiłku.
Społeczństwo zajęte sobōm
Zmęczeni, zadłużeni, sfrustrowani ludzio niy mają siły ani czasu kwestionować źródła systemowej niesprawiedliwości.
Pokolōnje, kere muszy zbudować Polskō od pocszątku
Dzisiośni młodzi odziedziczyli:
rekordowe ceny mieszkań,
najdroższy koszt życia we histōrii,
niestabilny rynek pracy,
brak majōtku i brak bezpieczeństwa.
To niy je konflikt pokolōnjowy.
To je konflikt startōw żywotniowych:
jedni dostali przewōnsć z systemu,
drudzy muszōm budować wszyjsko se sami.
Teroz trza o tym godać
Bo Polska niy rozliczyła PRL.
A mechanizmy tamtego państwa dalej żyjo — ino pod innymi nazwami.
I dopóki niy nazwiymy tyn struktury, dopóty młodzi bydōm zaczynōwać od zera,
a część dawnych beneficjentōw bydzie wmawiać jim, że „momōm za dobrze”.