Gospodarka i energia·L&C/2025/029
Spółki energetyczne – relikt PRL w nowoczesnej Polsce. Dlaczego wciąż rządzą tam „święte świnie”?
Swistek · · 3 min czytania
„święte świnie”?
Sektor energetyczny w Polsce to jeden z ostatnich bastionów dawnego ustroju. Choć minęły dekady od transformacji, to w wielu państwowych koncernach wciąż panuje mentalność rodem z komuny: hierarchiczna, zamknięta, oparta na układach, nepotyzmie i myśleniu, że „firma należy do swoich”.
Dla zwykłego pracownika oznacza to proste przesłanie, które wielu z nas słyszało nie raz:
„Co wolno wojewodzie, to nie tobie smrodzie.”
To zdanie idealnie opisuje rzeczywistość, w której zarządy spółek Skarbu Państwa działają ponad standardami, które sami każą przestrzegać swoim pracownikom.
Polityczne spółki, polityczne układy, polityczne wpływy
Kluczowy problem polskiej energetyki jest prosty: to nie są firmy prywatne, to są firmy polityczne.
Zarządy często powoływane są nie przez rynek, lecz przez aktualnie rządzące partie. Oznacza to, że:
stanowiska dyrektorskie często są efektem lojalności politycznej, nie kompetencji,
„swoi ludzie” obejmują kluczowe funkcje,
lokalne struktury tworzą sieć powiązań, do której nikt z zewnątrz nie ma dostępu,
krytyczny pracownik staje się wrogiem systemu.
W takiej rzeczywistości sygnalista – ktoś, kto mówi o naruszeniach lub zagrożeniu – nie jest traktowany jako odpowiedzialny obywatel, ale jako zagrożenie dla układu.
Dlaczego czują się bezkarni? Bo mają dojścia wszędzie
To druga, równie bolesna prawda.
Spółki energetyczne to wielkie, państwowe molochy, które mają realny wpływ na:
lokalne komendy policji,
prokuratury,
samorządy,
media publiczne,
urzędy.
Nie dlatego, że chcą – ale dlatego, że system tak działa.
Gdy dyrektora powołuje minister, a minister ma wpływ na to, kto kieruje prokuraturą okręgową, powstaje efekt kaskadowej zależności.
W takim środowisku pracownik czujący się pokrzywdzony ma nikłe szanse na sprawiedliwość – bo przeciwko niemu nie stoi firma, tylko polityczno-biznesowy układ.
Stąd określenie, które wielu pracowników używa pół-żartem, pół-serio:
„Święte świnie” – nietykalni, stojący ponad prawem.
Zgłaszanie nieprawidłowości? W teorii chronione. W praktyce – ryzyko.
Polska wdrożyła przepisy ochrony sygnalistów wynikające z dyrektywy UE.
W teorii gwarantują one:
zakaz odwetu,
prawo do zgłoszenia zewnętrznego,
ochronę przed szkalowaniem,
odwrócony ciężar dowodu – to pracodawca ma udowodnić, że nie mścił się na pracowniku.
W praktyce wygląda to inaczej.
Zgłaszasz nieprawidłowość? Możesz spodziewać się:
nagłego pogorszenia atmosfery,
przeniesienia na gorsze stanowisko,
szukania „haków”,
zarzutów o nielojalność,
albo wręcz oskarżeń, że chciałeś „zniesławić firmę”.
A jeśli zgłosisz sprawę do prokuratury?
Może spotkać Cię umorzenie „z braku znamion”, bez wyjaśnienia, bez wywiadu, bez faktycznej analizy – bo układ broni sam siebie.
Jak to działa? Mechanizm identyczny od lat
Cała struktura państwowych koncernów działa według starego schematu:
Układ polityczny powołuje zarząd.
Zarząd tworzy własną sieć lojalnych ludzi.
Lojalni ludzie obsadzają kluczowe stanowiska.
Pracownik, który nie milczy, staje się problemem.
Problem rozwiązuje się poprzez: odsunięcie, dyskredytację, zwolnienie.
Organy, które powinny reagować, często milczą.
System się sam reprodukuje.
I trwa dalej, bo nikt realnie nie chce go zmienić.
Zwykły pracownik traci, układ wygrywa
Największą tragedią tego systemu jest to, że:
to pracownik przestrzegający prawa jest karany,
to sygnalista traci pracę,
to odpowiedzialni ludzie są niszczeni,
a ci, którzy łamią przepisy, „robią kariery”.
Wiele spraw kończy się słowami wypowiadanymi z ironią i frustracją:
„W Polsce prawo jest dla zwykłego człowieka, a bezkarność dla swoich.”
Czy da się to zmienić?
Tak — ale dopiero wtedy, gdy:
spółki energetyczne zostaną odpolitycznione,
zarządy będą powoływane za kompetencje,
sygnaliści będą traktowani poważnie,
prokuratury będą niezależne,
a państwo przestanie działać jak prywatny klub władzy.
Dopóki to nie nastąpi, w państwowych spółkach będzie dominowała zasada znana z PRL:
„Kto ma władzę, ten ma rację.”
A zwykły pracownik będzie słyszał stare, brutalnie trafne przysłowie:
„Co wolno wojewodzie, to nie tobie smrodzie.”